Seçmeli Yemleme

Kaynak: Sahin, A. 2011. Çiftlik hayvanlarında yem seçimi ve seçmeli yemleme

Hasad Hayvancılık (Nisan-Mayıs)

…

Seçmeli yemleme nedir?

Seçmeli yemleme, hayvanlara kendi rasyonlarını yapma imkanı tanıyan bir yemleme sistemidir. Seçimi yapılacak yemler, besin maddesi veya besin maddeleri bakımından alt ve üst seviyenin/seviyelerinin olduğu bir açılımı göstermesi şarttır. Pearson Kare mantığında karenin ortasındaki değer sabit olup hayvanın tahmin edilen ortalama besin madde gereksinimidir, seçmeli yemlemede ise bu gereksinim hayvanın metabolik ihtiyacının bir tezahürü olup sabit bir rakam değildir.

Seçmeli yemlemede hayvanlara sunulacak yemler, besin madde komposizyonu bakımından yeterli açılımı sağlamalıdır. Örneğin, tahmini ham protein gereksinimi rasyon bileşimi bakımından %20 olan bir hayvana, seçmeli olarak A yemi (%40 ham proteinli) ve B yemi (%24 ham proteinli) sunulması durumunda, hayvan ham protein seviyesi %20’ye en yakın olan B yemine öncelik vererek fizyolojik ve metabolik tolerans sınırlarının elverdiği ölçüde B yemini tüketecektir. Bu durum, seçmeli yemlemeden ziyade zorlamalı bir yemlemedir. Fakat, %40 ham protein içeren A yemi yanında  % 12  ham protein içeren B yeminin sunulması durumunda, eğer B yeminde sınırlayıcı bir faktör yoksa, hayvan daha fazla B yemini (%72) ve daha az A yemini (%28) tüketerek kendi rasyonunu oluşturmaya çalışır.

Uygulama

Seçmeli yemlemeye başlamadan önce, yemler veya yem hammaddeleri hayvanlara 3-4 defa belli bir süre (6-24 saat) tek başına sunularak hayvanların, yemlerin metabolik ve fizyolojik etkilerine alışmaları sağlanmalıdır. Bunun için; örneğin, 2 yem veya yem hammaddesi ile seçmeli yemleme uygulanacaksa, 2 yem kaynağı 12 saat ara ile dönüşümlü olarak hayvanlara sırasıyla 3 gün boyunca sunulur, 4.gün her iki yem aynı anda hayvanlara sunulur. Üç yem veya yem hammaddesi sunulacaksa,  36 saat üzerinden aynı işlem tekrarlanır (12 saat A yemi, 12 saat B yemi, 12 saat C yemi) 4X36 saat sonra (toplam 6 gün), 7. günde hayvanlara 3 değişik yem aynı anda sunulur. Ruminantlar için arpa ve buğday gibi tek başına sunulduğunda riskli olan yemler, alıştırma esnasında miktar kısıtlaması veya ilave kuru otla birlikte sunulması, metabolik hastalıkların ortaya çıkmasının engellenmesi bakımından önemlidir. Benzer önlemler, posalar için de alınmalıdır. Zira bazı hayvanlar, yemlerin sindirim sonrası etkilerine göre yem tüketimlerini düzenleyemeyebilirler.

Seçmeli yemlemede öncelikle hayvan barınağındaki mevcut imkanların kullanılması işletme masraflarının artmaması bakımından önemlidir;

• Ahırlarda uzun beton kanal yemliklerin bir tarafına bir yem kaynağı diğer tarafına ise diğer yem kaynağı, orta kısmına da başka bir yem kaynağı konulabilir. Tam karıştırmadan konulan yem kaynakları dahi aynı yemlikten hayvan tarafından zamana ve hayvanın besin madde gereksinimi önceliğine bağlı olarak sırasıyla tüketilebilmektedir.
• Koyun ve keçiler için seyyar yemliklerin her biri ayrı yem kaynağı ile doldurulup hayvanlara sunulabilir. Fakat hayvanların tümünün aynı anda yemlenmesi durumunda, ağıl içinde hayvanların yem seçimine imkan tanıyacak yeterli sayıda ve uzunlukta yemlikler olmalı, ağıl yeterince geniş olmalı ve yemliklerdeki yemler hayvanlar tarafından net bir şekilde görülebilmelidir.
• Tavuklar için askılı yemliklerin bir kısmına bir yem hammaddesi, diğer kısmına diğer yem hammaddesi konulabilir. Zincirli veya helezonlu yemlik sistemlerinde, yem haznelerin birine bir yem hammaddesi ve diğerine diğer yem hammaddesi konularak ve iki yem haznesinin aynı anda çalıştırılması ile seçmeli yemleme uygulanabilir.

 Avantajları

• Hayvanları cinsiyet1, cüsse ve verim bakımından gruplara ayırmaya gerek kalmaz.
• Fazla yem değişikliğine gidilmez1 ve daha az miktarda ticari yem satın alınır.
• Hayvanlar doğal davranışlarını sergilediklerinden refah düzeyleri daha iyidir.
• Hemen hasat sonrası daha ucuza temin edilecek yem hammaddelerinin seçmeli yemlemede kullanılması durumunda çiftlikte karlılık artabilir.
• Hayvanlar isteğe bağlı yem tükettiklerinden, metabolik rahatsızlıklara daha az maruz kalırlar.
• Yem hammaddelerinin besin madde komposizyonu bakımından yöresel farklılıklarının rasyon bileşimine etkisi en aza iner.
• Yem fabrikasında veya işletmedeki yem formülasyonlarında her parti yem hammaddesi girişinde yem analizlerinin yapılamaması durumunda, yaklaşık besin madde içerikleri bakımından yemler formüle edilirken; seçmeli yemlemede hayvanlar kendi rasyonlarını, hammaddelerin gerçek besin madde içeriğine göre teşkil ederler.

 Dezavantajları 

• Yem seçim kabiliyeti iyi olmayan hayvanlar yanlış yem tercih edebilirler.
• Mikrobesin maddeleri, sunulan her yem hammaddesine belli oranlarda karıştırılmaması durumunda, hayvanlar yetersiz beslenebilir.
• Hayvanların yemlenmelerinde işçilik artabilir ve ilave ekipmana gereksinim duyulabilir.
• Yemliklere yetersiz miktarda yemlerin konulması durumunda, grup halinde barındırılan hayvanların bir kısmı daha önce davranıp sunulan bir yem hammaddesini öncelikle tüketmesi sonucu, diğer hayvanların seçme imkanı  ortadan kalkabilir.
• Sunulan yemliklerde bazı yem hammaddelerin seçilmemesi sonucu yemlikte kalan yem hammaddesi bayatlayıp, küflenebilir ve sinekler için besi ve üreme ortamı olabilir.
• Seçmeli yemlemede bazı hayvan türlerinde sunulan yemlere bağlı olarak toplam yem tüketimi artabilir. Bu artış, bazen yemden yararlanmayı kötüleştirebilir.

 Dikkat edilecek hususlar

• Hayvanlara seçme şansı tanınmalıdır. Diğer bir deyişle sunulan yemlere  kolay ulaşma imkanı tanınmalıdır.
• Sunulan yemler yeterli miktarda olmalıdır.
• Sunulan yemler veya yem hammaddeleri besin maddeleri bakımından hayvanın seçimle optimum rasyonu oluşturabilecek açılıma sahip olması gerekir. Diğer bir deyişle, sunulan yemler ortalama olarak hayvanın besin madde gereksinimlerini karşılayacak özellikte olmalıdır.
• Alıştırma döneminde tek başına sunulduğunda hayvanın metabolizmasını bozma ihtimali olan yemler ya kısa süreli sunulmalı veya kaliteli kaba yemle birlikte sunulmalıdır.
• Mikrobesin maddeleri ve makro mineral eksikliğine bağlı arazları önlemek için, sunulan yem hammaddelerine önerilen seviyelerde vitamin ve mineral karması  takviyesi yapılmalıdır.
• Yemler hayvanlar tarafından ayırt edilebilir fiziksel ve kimyasal yapıya sahip olmalıdır.
• Sunulan yemler veya yem hammaddeleri isteğe bağlı yem tüketimini olumsuz etkileyecek düzeyde toksin madde, lignin ve lif içermemelidir.
• Damızlık hayvanların (dana, düve, sağmal hayvan, yarka, yumurtacı ve damızlık tavuk) beslenmesinde seçmeli yemleme, kontrollü uygulanmalıdır.

Hayvanların doğuştan sahip oldukları yem seçim kabiliyetleri yeni bir bilgi değildir. Evciltme, belli bir verim özelliği bakımından genetik iyileştirme ve çevresel şartlarının tekdüzeleştirilmesi sonucu, hayvanlar yem seçim kabiliyetlerini sergileyememektedirler. Ancak, seçme imkan tanınırsa, hayvanlar değişen genetik yapılarına rağmen hala yem seçebilmektedirler. Seçmeli yemleme, hayvan refahının iyileştirilmesi için alternatif  bir yemleme sistemidir. Seçenek sayısı arttırılınca kafeterya usulü yemleme, mera da ise serbest dolaşımlı yemleme şeklinde farklı uygulama şekilleri bulunmaktadır. Seçmeli yemleme pratikte risksiz olarak, etlik piliç ve etlik hindi üretiminde hasat sonrası elde edilen hammaddelerin (dane yemler) ticari büyütme veya bitirme yemlerinin yanında seçenek olarak sunulması şeklinde uygulanabilir. Yüksek süt verimli ineklerin, damızlık dana ve düvelerin, yarkaların, yumurtacı ve damızlık tavuklarının beslenmelerinde, seçmeli yemleme yöntemi, ancak bir zooteknist ziraat mühendisi kontrolünde uygulanması, besleme hatalarının en aza indirilmesi bakımından önemlidir.

Yararlanılan Kaynaklar

1.Forbes, J.M. 1995. Chapter 13: Diet Selection. Voluntary food intake and diet selection in farm animals: 277-303. CAB International, UK.

2.Kutlu, H.R, Forbes, J.M. 2000. Effects of Environmental Temperature and Dietary Ascorbic Acid on the Diurnal Feeding Pattern of Broilers. Turk. J. Vet. Anim. Sci. 24: 479-491.

3.Holcombe, D.J., Roland, D.A. Sr, Harms, R.H. 1975.The ability of hens to adjust calcium intake when given a choice of diets containing two levels of calcium. Poultry Science 54:552-61.

4.Nolan, J.V., Hinc,G.N. 2000.Optimisation of the protein and amino acid supplies to laying hens. http://sydney.edu.au/vetscience/apss/documents/2000/APSS2000-nolan-pp59-66.pdf.

5.Zuberbuehler,C.A., Messikommer, R.E., Wenk, C. 2002. Choice Feeding of Selenium-Deficient Laying Hens Affects Diet Selection,Selenium Intake and Body Weight. J. Nutr. 132:3411-3417.

6.Görgülü, M., Boğa, M., Şahin, A., Serbester, U., Kutlu, H.R., Şahinler, S. 2008. Diet selection and eating behaviour of lactating goats subjected to time restricted feeding in choice and single feeding system. Small Ruminant Research 78:41-47.

7.Şahin, A., Kutlu, H.R., Görgülü, M. 2005.Tahıl ve Pamuk Tohumu Küspesi ile Seyreltilen Bitirme Yemlerinin Seçmeli Olarak Etlik Piliçlere Sunulmasının Besi Performansı ve Bazı Karkas Özellikleri Üzerine Etkileri, III.Ulusal Hayvan Besleme Kongresi, 7-10 Eylül 2005, Adana.

8.Şahin, A., M. Keskin, O. Biçer, Gül, S. 2003. Diet selection by Awassi lambs fed individually in a cafeteria feeding system. Livestock Production Science 82:63-70.